ой модон

Ой модон – ажаамидаралай хэшэг

Республикамнай ойн баялигуудаар туйлай ехэ юм. Эхэ байгаали элдэб түрэлэй модо маанадта бэлэглэнхэй. Буряад ороной газар дайдын табанай дүрбэн хубинь гэхэ гү, али 83 процентнь ой модоор бүрхөөгдэнхэй. Ойн жасын ниитэ талмай 27,2 миллион гектар болоно, энээнэй 20,3 миллион гектарыень ой модон эзэлнэ. Ойн баялигай ниитэ нөөсэ 1850 миллион кубометр юм.

Яруунамнай хүбшөөрөө баян нютаг. Шэрэнгиин нарһан ой һонирхолтой. Модонай үндэрынь 10 -18 м.  зузаан нь 20 – 25 см, 250 гаран жэлтэй боложо байнад. Үдхэн үндэр, аглаг һайхан ой халюуран ногооржо байдаг. Досоонь ороходо, үндэр сэхэ шэнэһэн, нарһан, хасуури, хуша модод огторгой хадхан ургажа байһан юумэдэл үзэгдэдэг. Эдэ модоной шанха оройгоор жэгүүртэ шубууд һуугаа, хэрмэн, жэрхи болон бусад амитад харайлдаа юм гү гэһэн бодол толгойдош ороодхихо. Тиин халта зогсожо шагнаархахадаш, элдэб хорхой шумуулнуудай шииганалдаан, жэжэхэн шубуудай хоолой ниилүүлэн дуулалдаан, бишыхан амитадай өөр өөрын абяан шэхэнэй шэмэг таһалдуулангүй, ямар бэ даа ирагуу һайхан хүгжэм мэтээр соностодог юм. Ой соо гоё даа, гоё!!!

Ой модон гол горходой, мүрэнүүдэй, нуур сөөрэмүүдэй уһа сахидаг, нэмээдэг; нара һалхинһаа газарай хүрьһэнэй нуралгые хамгаалдаг; ургамалай болон амитанай аймагуудай элдэб янза байлгые тэнсүүрилдэг, сахидаг гээшэ.

Шэлбүүһэтэ модод: нарһан, шэнэһэн, хасуури, хуша, жодоо

Набшаһата модод: хуһан, уляаһан, бургааһан г.м.

1750-аад онуудһаа хойшо хүн зон модо ехээр отолжо эхилээд, 1913 оной үеһөө гэр байрын, илангаяа хашаа хорёогой барилгада ехэ хэрэглэдэг болоо гэдэг. Нарин сагдуул модотой ой соо һургааг һаднаг отолходоо, захаһаань халсартар унагаадаггүй, таарамжатай зохидыень түүдэг байхадань, модоной хороһониинь мэдэгдэдэггүй, һууридань дахин шэнэ модон ургадаг һэн. Шэлбүүһэ намааень арилгадаггүй, дарамта бог боложо хэбтэбэшье, нойтон ойн оёорто үни болонгүй үмхиржэ, газараа үтэгжүүлдэг юм. Тэрээн дээрэһээ модон үндэһэлхэ, ургахадаа түргэн, иимэ газарта үбһэ ногооной ургаса түргэн байдаг. Һүүлэй үедэ манай ороной хада хүбшэ, ой тайгануудта гал түймэр гаража, зарима газарта ой модон хүйр болотороо галдагдаба. Тиигээд баһа ой тайгада модо бэлэдхэл хэгдэдэг болоод, хэрэгтэй, хэрэгтэйшье бэшэ мододые захаһаань отолһон, шэнээр ургажа байһан шэрэнгиие няза дараһан, гал түймэр табиһанһаа уламжалан, һүүдэрлэхэ модогүй, үтэгжэһэн хүрьһэгүй болоходоо, шэнэ мододой үрэ үндэһэлжэ шадангүй хатаад, халзан тала үлэнхэй.

Модон ургажа эхилһэнһээ хойшо 30-40 жэл һургаагай шэнээн болодог.

Модон гээшэ газар дэлхэйн эгээл томо ургамал, тиимэһээ тэрэ ами­ды голтой, өөрын һүнэһэтэй гэжэ Александр Лыгденов “Хуша” гэһэн рассказ соогоо бэшэнэ.

Бүмбэрсэг һайхан дэл­хэйгээ алтан дэлхэй гэжэ нэрлэнэбди. Энэ үнгэтэ һайхан дэлхэйнгээ алтан амиие өөрынгөө аминтай са­суулан, хүн түрэлтэнэй, хүн бүхэнэймнай ёһотой алтан гэр гэжэ мартангүй, ходо­доо һанажа, нюдэнэй сэсэгы мэтээр дүмэн гамнажа ябабал эрхим байха.

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>