Буряад поэзи соо

Буряад поэзи соо хори буряад тухай Баир Дугаровай ехэ зохид шүлэг олдобо. Энэ ород хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн шүлэгые уран гоёор манай мэдээжэ буряад поэдууд оршуулһан байна.

Баир Дугаров.

Племя хори

«Ушли чингисиды.

А хори осталось –

Живучее племя – на все времена.

Оно по азийским просторам скиталось

И чашу кочевий испило до дна.

Чьи песни и сны исчезали в тумане?

Руины столиц заносили пески,

Легко ли наречье своё и названье,

Как клич боевой, сквозь века пронести?

И верилось в долгое доброе счастье.

И в путь на Байкал, озарённый лучом.

И лебедь – праматерь в годину напастей

Потомков своих осеняла крылом».

Цэдэн Галсанов

Хори угсаатан.

“Шэрүүн Чингисэйхид бэртээгүй юм хүлөө,

Шэрхи хори-буряадууд шэргээгүй үлөө!

Ази түбиингөө ара үбэрөөр һайса гуйбаа…

Ган гасуурайшье гашалһан аарса амсаа.

Хори угсаатан хуби заяагаа наряар сахин баряа

Хуһа модон сэргэеэ,

Хун шубуун гарбалаа нангинаар абажа ерээ”.

Цырен – Дулма Дондокова

Хори угсаатан

“Чингисэй уг таһараа

Тиихэдэ харин

Шэрхи байһандаа хэтэдээ үлөөл хори.

Үргэн Азяар яһала гэгшээр тэнээ,

Үйлыень нүүдэлшэдэй доло амсаад.

Хэлэеэ, нэрэеэ зуугаад жэлнүүд соогуур

Дайшалхы уряадал абажа гарахань хүшэр даа.

Хун шубуун – эхэнь үри һадаһадаа

Гай тодхорһоо даляараа халхалжа байгаал даа”.

Георгий Дашабылов.

Хори угсаатан

Шэжэр алтан гадаһад –

Чингисэй үри һадаһад

Ошоёо бууран одод соо

Ошоо, хайлан ошоо.

Харин тиихэдэ хори угсаатан

Хатуу зэбүүн үе сагуудташ

Үлгэн энэ дэлхэй дээр

Үлөө, хэтэдээ үлөө.

Азиин сээжээр нүүжэ хэсээ

Аюул зоболондо хүртэн тэсээ.

Байгал тээшээ зориһон замынь

Бадаржа гэрэлээр сайгаа гү?

Хун шубуун Эхэ дангинын

Дун сагаан даляараа

Үринэрөө далдалһаниинь

Үнэн лэ домог байгаа гү?”

Эндэ Ази түбёор нилээн ябагдаа гэгдэнэ. “Хори буряадай ябаагүй газар үгы гэхээр: Чингис хаанай эзэмдэһэн далбагар үргэн дайдын хойто заха Баргажан Түхэмһөө эхилээд, баруун хизаар аяар Мессопотами (Ирак) хүрэһэн тухайнь һаянай бэшэдэг болонхой. Багдад хотоһоо хойшоо Наян-Наваа байба юумэ гэһэн һонин дуулдана. Хулагуу хаан хори зонһоо бүридэһэн түмэн сэрэгтэй, тэрэ багайнгаа арадуудые зонхилжо байһанаа, Ехэ Монголой хааниие һунгаха үёор зоноо абаад, Монголоо бусаһан гэхэ. Энэ һунгалтаар дээшээ дэбжэхэ хүсэлэйнгөө бэелхэгүйдэ, үнөөхи хори буряадуудаа дахуулаад, Баруун Түбэд ошожо, нютаглаһан түүхэтэй. Энэ зөөдэлөөр 500-600 бүлэ буряадууд Баруун Түбэд ошоһон юм гэһэн үгэ байха. Шэнэ нютагынь Бада-Его нэрэтэй байгаа. Мүнөө иимэ нэрэтэй газар Баруун Түбэдтэ бии юм гэлсэхэ. Урин уларилтай, аятай һайхан нютагта байгаа гэжэ ойлгохоор. Хонидынь бэлшээриһээ үдэшэлэн хотондоо ороходоо, хүлнүүдэйнгээ туруунда үзэм, бүйлөөһэтэй эдеэ (абрикос) барбайшатар гэшхээд ерэдэг һэн гэхэ юм. Хори зон эндэ байха хубигүй байшоо. Бальжан хатанай энжэ боложо, аяар зүүн хойшоо Хингаанай ара эбэрые эзэлжэ һууһан Бүүбэй бээлэйн албата боложо ерэһэн юм. Нютагаа домогложо, Наян Наваа, Байдан Ёго хоёроо һанажа дуулалдаа гэхэ. Яруунын Догно нютагай Дашын Бальжинима гэдэг эмшэ лама Наян-Наваа хүрэһэн тухайгаа хөөрэдэг байһан. Энэ нютагай элдин һайханиие гайхажа бусаһан ха. Баруун Түбэдэй хори зоной байһан нютагые Бада-Егошье гэдэг, мүн Наян – Наваашье гэлсэдэг. Минии һанахада, буряадууд Баруун Түбэд ерээд, энэ нютагтаа Мессопотамиингаа Наян-Наваагай нэрэ үгэжэ болоо” (Цырендашиев Д, 159,160).

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>