Шэлдэй Занги

Түрэһэн нютагһаа, газарһаа үлүү юумэн үгы. Шэлдэй Зангиин орон нютагтаа аргагүй дуратай байһыень энэ хахасалгын дуун харуулна:

“Хүхэ түмэр хуягни хүбшын зэбсэг болохонь,

Хөөрхэн һайхан бэемни хүнэй газарта хосорхонь”.

“Хори буряадууд тухай Асагадта бэшэгдэһэн тобшо түүхэ” соо Шэлдэй Занги тухай иимэ мүрнүүдые олобобди: “ Зайһан Шодо Болтирогой Орос Хитад хоёрой хоорондохи хилэ табилгада ябаха зуураа өөрын түрэл болохо Хүлэн Буйрай газарта һуужа байһан галзууд обогой Шэлдэй занги нюусаар хүниие эльгээжэ, “хоёр гүрэнэй хилэ табихые эхилжэ байна, али талада орохо юм. Хилэ татаха газар заа!” – гэжэ мэдээсэбэ. Шэлдэй Занги харюудань: “Ши минии һүрэгһөө жороо хара мориндо алтан бүүргэтэй эмээл тохожо аба” – гэжэ захиһан. Ёгто үгэ тайлажа шадагдангүй мүнөөнэй хилэ табигдаһан байгаа. Тэрэ үгын үнэн удха болбол, Хара Морин гэдэгынь Хара Мүрэн байгаад, эмээл гээшэнь Алтан Эмээл гэжэ уула, тэдэниие оруулжа хилэ абаха гэһэн байгаа. Энэ ушарые хилэ табилганай ахамад хожом мэдээд, нюусаар хүнүүдэй зуража үгэхэдэ, 120 модоной холо газар байба. Хилын баталагдажа хүсэндөө ороһон хойно 1730 оной үёор Шэлдэй Занги гэр бүлөөрөө, адууһа малаа туужа, хилэ гаталжа ябатарынь, арын хамниган хасагууд барижа, гэдэргэнь тушааһандань харуулда хорилтодо байха зуураа дуулаһан дуунь иимэ:

“Гунан гунан харахан

Гурбахан хүлдөө дүнгөөтэй,

Голдолзогшо Шэлдэй Занги абгань

Гурбан дабхар сэрэгтэй.

Холо газарһаа зориһон

Холшор Шэлдэй бэеэрээб

Хори аха дүүнэртэеэ

Хамтаран сууха хүсэлэнтэйб.

Хоротон хамниган хасагууди

Хорлохо гэжэ мэдэбэгүйб.

Хори аха дүүнэрээ

Орхихо гэжэ мэдэбэгүйб”.

Эндэ монгол аха дүүнэртэеэ суг байһан газарыемнай хубаажа, ородой мэдэлдэ оруулһан үйлэ харуулна. “Это трагическое событие нашло отклик у всего этноса. Речь идёт о разрыве с большим монгольским миром, что более серьёзная потеря, нежели смерть пусть даже героя, но всего лишь человека. Гибель Шэлдэй Занги показала главное – разрозненным племенам нет земли за границей, хотя там проживали единокровные братья, что необходимо своими силами решать проблемы этноса, волею судьбы оказавшихся за пределами единого монголоязычного мира» (Баяртуев, 2000, 181). Тоонто нютагайнгаа түлөө ами наһаа үгэһэн Шэлдэй Зангиин жэшээ аха дүү монгол арадһаа таһаржа үншэрһэн буряадай түүхэ болоно. “Нютагай шорой алтан”. “Хүйтэншье һаа өөрын дайда халуун” гэлсэдэг.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>