Малай үнгэ

Малай үнгэ тухай хэлэбэл, мориной үнгэ зүһэ ондоо ан арьяатан адуу малда ороходоо олон юм. «Абай Гэсэр» соо иимэ үнгэ зүһэнүүд дурдагдана: Бэльгэн — Хээр, Харсага — Боро, Бүдүүн — Шарга, Һомон — Хүхэ, Тэмээн — Халюун, Уур – Хүхэ, Шуһан — Зээрдэ, Шара – Соохор г. м. «Суутайн сагаан хулагшан» тухай домог олондо мэдээжэ. Морин тухай дуунууд олон, зүһэ тухай бүри олон. Үльгэр туужада ороһон Бабжа-Баатарай улаан зүһэтэй морин тухай Яруунада иигэжэ хэлсэдэг байһан: «Улаан Бууралынь ундаа ехээр хүрөөд, үүрһэн байжа, урда хүлэйнгөө туруугаар газар сабшажа ороһон байгаа. Хүл дороһоонь хара шорой бурьялжа, хада болотор хаягдаба ха; туруугаараа сабшаһан газарынь хонхой хонхойһоор нуур болобо» (Б. Цыдендамбаев). Яруунын аймагта үльгэр туужада ороһон Гомбоев Улаан, Yльдэргэ Хара г. м. морид үнгэ зүһөөрөө нэрлүүлжэ суурхаһан байна. Үльдэргэ Хара гэжэ нэрэтэй хурдан гүйгөөшэ урилдаанда оло дахин түрүү һуури эзэлһэн. Энээн тухай Ц. Номтоев бэшэһэн юм: Үльдэргынхид Шэтэһээ нютаг руугаа адуу туугаа ха. Харгыда зүдэрһэн нэгэ тулюурхан унага Иисэнгэдэ орхёо юм ха. Дүрбэн жэл болоһон хойно Yльдэргэ Хара гэжэ нэрэтэй морин урилдааша түрүүлбэ. Энэмнай Иисэнгэдэ орхиһон нөөхи тулюурхан унаган байба ха юм.

Хүлэгэй хурдан, шэрхи шэнжэ, аласай холые туйлаха шадал магтадаг ушар бии. Эгэтын-Адагта дайнай үедэ Гомбоев Улаан гэжэ ехэ суутай хүлэг байһан. Колхозой председатель Гомбоевай нэрээр нэршэһэн энэ хүлэг ажалша, шэрхи байһан юм.

Х. Намсараев аман зохёол дээрэ үндэһэлэн морин эрдэниин үнгэ зүһэ зураглахадаа, мориной үнгэһөө мориной абари зан дулдыдаг гэжэ хэлэнэ:

«Хара морин хатардаг, харагша гүүн жороолдог.

Улаан морин оодордог, улаагша гүүн оройлдог.

Халтар морин хайрадаг, халтагша гүүн собхордог.

Хүрин морин хүдэр, хүригшэ гүүн атар» (Намсараев, 1988, н.4, 303-304).

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>