Урданай һүлдэ тэмдэгүүд ехэ удхатай.

Урданай һүлдэ тэмдэгүүд ехэ удхатай. Удхань yнгэтэй холбоотой. Жэшээнь, Яруунын туг 2003 оной май һара соо баталагдаа. Буряад Республикын габьята уран зурааша Д.-Д. Гыбанов ба Нарһата нютагай уран зурааша Б. Дашиев хори буряадай үльгэр домог баримталан һүлдэ туг хоёрые уран гоёор бүтээбэ. Сэнхир хүхэ дайдада өөдөө һэбиһэн сагаан хун шубуун зураатай. Сэнхир хүхэ үнгэ — тэнгэриин, Яруунын сэл хүхэхэн нуурнуудай тэмдэг гээшэ. Өөдөө шуумайһан хун шубуун – хори буряадай эхэ, ерээдүй һайхан сагые тэмдэглэнэ. Сэнхир хүхэ дайдада табан үнгын хадагууд зураатай: хүхэ — тэнгэри, шара – наран, сагаан – һүн сагаан сэдьхэл, улаан – гал гуламта, ногоон – газар тэмдэглэнэ. Дээдэхи хоёр үнгэниинь хүхэ номин тэнгэридэ шара наран, доодохи хоёр үнгэ халуун шуһата амитанай улаан үнгэ ногоон юртэмсэдэ байна гэһэн удхатай. Тэгэндэхи сагаан үнгэ хоёр юртэмсые хубаажа тэнсүүри үгэнэ. Туг хоёр жодбонтой, жодбон муу юумэ дүтэлүүлхэгүй гэһэн тэмдэгтэй.

11 эсэгын һүлдэ туг бүхэн үнгэтэй холбоотой юм гэжэ манай информатор тэмдэглэнэ: «галзууд улаан тугтай, даахай шубуун һүлдэтэй; хуасай ухаа тугтай, хандагай һүлдэтэй; хүбдүүд хүхэ тугтай, бүргэд һүлдэтэй; худай хүрин тугтай, араата һүлдэтэй; шарайд шара тугтай, буга һүлдэтэй; гушад ягаан тугтай, хурай шубуун һүлдэтэй, харгана хара хүрин тугтай, бүрхы шубуун һүлдэтэй, бодонгууд боро тугтай, шоно һүлдэтэй; хальбан хара хүрин тугтай, шэлүүһэн һүлдэтэй; сагаан – сагаан тугтай, буура һүлдэтэй; батанай ногоон тугтай, шандаган һүлдэтэй» (Р. Эрдэнийн).

Н. Ангараева «Мүнхэ зулын үе саг» (1996) гэһэн ном соогоо дүрбэн һүлдэ тэмдэгүүдые илгаруулна: «Түнхэн, Аха, Захаамин гал һүлдэтэй. Аха, Хори, Хэжэнгэ, Ярууна тэнгэри һүлдэтэй. Усть-Орда газар һүлдэтэй. Ойхон, Хурамхаан, Баргажан уһан һүлдэтэй». Энэ һанамжа дээрэ үндэһэлэн бидэ үнгөөр буряадуудые хубааха зориг абаабди: гал улаан үнгэтэй һэн тула, Түнхэн, Аха, Захааминай буряад гал улаан буряад, хада уулын бүргэд гэнэбди. Газар һүлдэтэй Усть-Ордагай буряадууд хара буряад болоно. Хүхэ мүнхэ тэнгэри болон уһан хүхэ үнгэтэй хадань Ойхон, Хурамхаан, Баргажан болон хори буряадууд хүхэ буряад болоно гээшэ.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>