Тоо 4

«Тэнгэриин үгэһэн тэбхэр, газарай үгэһэн галбагар» гэһэн үгэ гурба ба дүрбэ тоо тодорхойлно. Дүрбэ тоо түби юртэмсын тэмдэг. Урда сагһаа хойшо буряад зон дүрбэн зүгэй, найман хизаарай тэмдэгүүдые хүндэлдэг тухайнь иимэ урданай заншал гэршэлнэ: «Модон тэбшэ соо сахимжын хоёр төөлэй, табан хүзүүн, дала адхаал гэхэ мэтэ мяханууд харагдана. Урагуудай нэгэ хүбүүн табан хүзүү абажа, нэгыень үбэртэлнэ, саадахи дүрбэн хүзүү үрхөөр дүрбэн зүг руу шэдэнэ» (Намсараев, 1988, 110). Дүрбэн зүгэй урда һүгэдэхэ заншал юртэмсын арад бүхэндэ бии. «Индейцы Дакота отличались особой расположенностью к числу 4: 4 стороны света, 4 измерения времени» (Леви-Строс, 2000, 257). Буряад үльгэр соо дүрбэн зүгтэ дүрбэн далай оршодог. «Дүрбэн далай тобшолуулха» шэдитэ модо Абай Гэсэр хаан эсэгэһээ эринэ. Эндэ «тобшолхо» гэхэдээ «бага болгоохо» гэһэн удхатай гэжэ манай информатор Б. Болсоева тайлбарилна.

Байгаали ба амитанай холбоо дүрбэ тоогоор арадай аман зохёол дээрэ үндэһэлэн харуулая: «Дүшэн дүрбэн баатарнууд Долоодой үбгые хараһаар, дүшэниинь харанхалжа унаба, дүрбэниинь үлэбэ» (модод, һара, наран, хасуури, хуша, жодоо). «Дүшэн дүрбэн дүшэнэгтэй, дүрэнхэй хара барюултай, хоёр алтан тамгатай» (мүшэд, һүни, һара, наран).

Дүрбэ тоо сагай тэмдэг. Дүрбэн сагай уларил, дүрбэн үдэрэй хубинууд.

Yльгэр соо ордонуудай баян бардам иимэ үгэнүүдээр харуулагдана: дүшэн дүрбэн зандан ханатай, дүрбэн алтан баханатай. Дүрбэн нохой, дүрбэн баатарнууд хүсэ шадал харуулхада хэрэглэгдэнэ. Дабхарлаhан дүрбэ тоотой урданай таабаринууд ехэ hонин байна: «Дүшэн дүрбэн баатарнууд Долоодой үбгые хараhаар, дүшэниинь харанхалжа унаба, дүрбэниинь үлэбэ» (модод, долоон hара, наран, хасуури, хуша, жодоо). «Дүшэн дүрбэн дүшэнэгтэй, дүрэнхэй хара барюултай, хоёр алтан тамгатай» (мүшэд, hүни, hара наран). Дүрбэн модон, дүрбэн шубууд, дүрбэн амитан гэхэдээ, байгаали ба ан амитанай холбоо харуулна. Бөө мүргэлдэ зүүнэй дүшэн дүрбэн тэнгэри гэжэ байдаг, дүшэниинь зальбаралгын, дүрбэниинь тахилгын. Монгол профессор Дулам иимэ дүрбэн тахилгын тэнгэри илгаруулна: «Эдеэнэй хэшэг үгэгшэ Гүжир Гүнгэр тэнгэри, үбшэнһөө хамгаалдаг Боомо Махаша тэнгэри, морин эрдэни бэлэглэдэг Атаа Улаан тэнгэри, эбэртэ малай хэшэг үгэгшэ Годоли Улаан тэнгэри» (Дулам, 2000, 178).

Дэлхэйн гурбан гэһэндэ адли юртэмсын дүрбэн гэһэн ойлгосо буряад арадай аман зохёолдо бии юм. «Принцип повторения четвериад почти не отличается от структуры и особенностей триад. Иногда граница, разделяющая их, бывает весьма условной» (Бардаханова, 1982, 117). Эндэ нэгые жэшээ болгон дурдая. Дүрбэн сагаан: Yтэлхэдэ үhэн сагаан, үхэхэдэ яhан сагаан, үндэр уулын саhан сагаан, үнэн хүнэй сэдьхэл сагаан. Дүрбэн улаан: Жабартай тэнгэриин хаяа улаан, жалгада хэбтэhэн үнэгэн улаан, жаргалтай хатанай хасар улаан, жаран сайдай залаа улаан.

Дүн гаргажа хэлэбэл, илангаяа дүрбэ тоо орон дэлхэйн үндэһэн байгуулалтатай холбоотой.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>