Тоо 6

Зургаа тоо ондоо арадуудай заншалтай сасуулхада, буряад зондо балайшье муу тоо бэшэ юм. Зургаан тоотой холбоотой зургаан тэнгэри бии. Хyнэй хyсэлэй зургаан тэнгэри гэжэ нэрлэгдэдэг. «Дороhоо дээшэнь тоолобол: эгээл наана дүрбэн хаанай тэнгэри Сүмбэр уулын хормой орой хоёрые эзэлнэ. Гушан гурбан номто тэнгэри Сyмбэр уулын оройhоо дээшэ зайда байдаг. Дундань ордон соо Ошорваани бурхан байрладаг. Энэ тэнгэриин хаяагаар дүрбэн зүгhөөнь үшөө найма найман тэнгэри оршодог. Хамтадаа гушан гурба болоно. «Яма тэнгэридэ дуулдаhан абяан – шэхэнэй шэмэг, харагдаhан юумэн нюдэнэй хужар. Тэндэ хүнэй наhан – 2000 жэлтэй адли юм. Түшэтын орондо 4000 наhа наhалдаг, нэгэ үдэр 400 жэлтэй адли. Баяраар дүүрэhэн тэнгэридэ наhаниинь ута – 8000 жэл болодог. Харшал зүршэл үгы тэнгэридэ хүнэй өөрын юумэн гэжэ байхагүй. Тэниглэн сүлөөтэй, тэгшэ жаргалтай орон болоно» (Л. Намжилон.Алтан эрхи, 103-104). Жэшээнь, нүгшэhэн хүнэй абарал hурахада, буянтай зарима зониие тэнгэридэ хүбүүн боложо түрэбэ гэдэг

Зургаа тоо ондоо тоонуудтаа адли оршон тойроной тэмдэг. Оршон тойрон дүрбэн зүгһөө, хоёр шэглэлһээ (дээдэ, доодо) бүридэнэ. Эрдэмтэн Х. Кэрлот зургаа тоо орон дэлхэйтэй холбоотой байхаһаа гадна сагтай холбоотой гэжэ бэшэнэ: «Климент Алекс утверждал, что 6 направлений пространства символизируют одновременно и вечное присутствие шести дней творения и что седьмой день (отдыха) означает возвращение к центру и началу» (Кэрлот, 1994, 434).

Буряад зон зургаан зүйл хамаг амитанай тоодо хүниие нэрлэдэг. Сансарын хүрдэ соо эрьежэ байдаг зургаан зүйл хамаг амитанай байрань иимэ хубааритай: хоёрынь газар доро – тама, бэрид; хоёрынь газар дээрэ – хүн, адагуусан; хоёрынь тэнгэридэ – асари, тэнгэри. Харин Н. Ангараева тама байдаггүй гэжэ хэлэнэ: «Хүн газар дэлхэй дээрэ түрэхэдөө, тамын ороной бүхы шатануудые эндээл гаталха заяатай. Имагтал газар дэлхэй хүнэй сэдьхэлые сэбэрлэгшэ болоно» (Ангараева, 1996, 42). Урданай мэргэшүүл манай газарые зоболонто юртэмсэ гэжэ нэрлэдэг байгаа гэлсэдэг.

Зургаа тоо оло дахин һургаалда хэрэглэгдэдэг. Буддын шажанда баялигые һалгаадаг зургаан шалтагаан бии. «Зургаан шалтагаан гэбэл, архидалга, гудамжаар миин зайлга, элдэб зугаа нааданда ябалга, мүнгэнэй наадан, муу нүхэд, залхууралга болоно» (Шагдаров Л. //Ярууна. – 1991. – 14 ноябр.). Энэ муу зүйлнүүдһээ зайсахын тула зургаан дүрим баримталха зэргэтэй:

  1. зониие хүндэлхэ;

  2. эхэ эсэгэеэ үргэхэ уялгаяа дүүргэхэ;

  3. гэр бүлынгөө ёһо заншал сахиха;

  4. дасанда үргэл хэхэ;

  5. арбан хара нүгэл тэбшэхэ;

  6. архи тамхинһаа холуур ябаха (Б. Дашиев).

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>