Төөлэй

Төөлэй тогтооходоо ямар дохёо зангалта хэрэглэнэб гэжэ Согто Номтоев бэшэһэн байна: “Үбгэн түрүү төөлэй абажа, баруун гараараа хууха дээрэнь отолһон гурбалжаниие хуу татан абажа, ара тээшэнь үргөөд, шэхэн дорохи заһалтыень галда үргэжэ, нүгөө шэхэн доро заһаһые таһалжа, ама хүрөөд, төөлэйгөө нара зүб эрьюулэн хушуугаарнь табаг мэдүүлэгшэдэ үндэр хабһатайгаар залаха болоно. Доошоо табаг барижа залаадаһа абагша төөлэйнгөө уураг тархииень сабшажа гаргаад, хабһатайгаарнь үбгэн түрүүдэ бусаажа барина. Үбгэн түрүү үндэр хабһаарнь үлгэжэ, удаань уураг тархиһаа ама хүрөөд, төөлэйгөө доошонь дамжуулна” (Номтоев, 30). Уураг тархиhаань ама хүрэхэдөө, эдеэ голожо болохогүй гэhэн удхатай.

Төөлэй барихадаа, хоёр таладань мяхатай үндэр хабhа табиха хэрэгтэй. Хониной төөлэй гурбан газар хүндэдэг: духа дээрэнь, нюдэн багта гурбалжан түхэлтэйгөөр, эрхын зэргээр хамар тээшэнь, шэхэнэйнь хойно, жабжа багтань хурга тухай зайтайгаар хүндэхэ.

Шэхэнэйнь хойно хүндэхэдөө:

Шэхэн hонор байг!,

Нюдэн багта хүндэхэдөө:

Нюдэн хурса байг!,

Жабжа багтань хүндэхэдөө:

Шүдэн хурса байг! – гэhэн удхатай.

Төөлэй тухай урданай иимэ нэгэ hонин ушар «Дүхэриг» һонинhоо абтаба. “Олон басагатай, ганса хүбүүтэй айл байhан юм. Хүбүүнэй hамга абахада, олон эгэшэ дүүнэрынь бэриеэ газаашалдаг байhан. Хүбүүн hамганhаа hалаба. Yдэр хоногууд үнгэржэ, үнөөхи хүбүүмнай дахин hамга абаха гэжэ шиидэбэ. Түрүүшынгээ бэридэ энэ айлай ямараар хандадаг байhые hайн мэдэхэ басаганай эсэгэ басагаяа хүргэжэ ерэбэ. Тэдэнэй урда хонин төөлэйн табигдахада, хоёр нюдыень, хоёр шэхыень түнхижэ эдибэ ха. Тиигээд үшөө нэгэ юумэ бэдэрhэн хэбэр үзүүлбэ гэхэ. Хүбүүнэй эсэгэ:

– Та ёhо заншал мэдэхэгүй хүн юм гүт? – гэжэ асууба.

– Би басагаяа хадамда үгэжэ байхадаа, мууе шагнаха шэхыень, мууе хараха нюдыень эдижэрхёод, мууе хэлэхэ хэлыень бэдэрнэлби даа, – гэбэ.

Энэ харюугай удхые зүб ойлгоhон худанарынь шэнэ бэриеэ нэгэтэшье муушалаагүй, газаашалаагүй юм ха” (Т.Самбялова).

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>