Эдеэн

Сай дүүрэн аягалхагүй, дээрэһээ орооһоной зэргэ зайтай байха зэргэтэй. Нара зүб аягалхые эрхимлэдэг. Сайгаа уухадаа, аягын шабхаруу үлөөдэггүй. “Айлшадта эдеэ унда барихадаа, ахамадһаа эхилэн баридаг. Үеын адлирхуу наһанай зондо эрэгтэйдэнь эхилжэ баридаг. Сай барихадаа, баруун гартаа барижа, зүүн гараараа баруун гарайнгаа тохоног дүнгэн бариха хэрэгтэй. Тиихэдэнь сайень баряад, ама хүрэнгүй табиха ёһогүй. Хии юумэн үрдихэдөө болохо гэдэг. “Айлшанайнгаа урда табсан табижа, архиин дээжэһээ дүүрэн аягалаад, хоёр гараараа айлшандаа барина” (Тороевай онтохонууд, 40).

Яһаяа сэбэрээр мүлжэбэл, сэбэрхэн үхибүүдтэй болохо. Шагай һайн мүлжэбэл, морин хурдан болоно. Шүдэндэ ороһон мяха бү залги гэдэг, муу юумэн хооллог гэжэ хэлсэдэг.

Айлшанда түрүү мяхан табаг барихадаа, ямаршье мяханай түрүү талань (амиды ябахадаа дээдэ тала гү, үгы һаа толгой тээшээ хараһан хажуунь) айлшан тээшээ харуулаад табиха. Харин зарима ушарта газар гэшхэдэг талаарнь айлшан руу табидаг. Айлшан хүн алишье талаһаань барижа эдидэг.

Үзүүртэй (хутага, һэрээ) барюулаарнь табиха. Айлшанда хоол барихадаа, халбага, һэрээ эдеэндэ хадхажа үгэдэггүй” (Цырендоржиева, 39).

Табагтай эдеэнэйнь сагаан эдеэн байбал, үрмэнһөөнь эхилжэ амталдаг.

Эдеэлхэдээ, ябууд дундаа гү, али хэбтэн эдеэлхэ муу ёротой. Үбшэ уряалһан хэрэг болоно. “Яарабаб гэжэ ябан бү эдеэлэ, жаргабаб гэжэ хэбтэн бү эдеэлэ” (Номтоев, 35).

Түрэ найр дээрэ мяхан, архи хоёроор баянбди гэһэн дохёо зангалта тухай Хоца Намсараев уран гоёор бэшэнэ: “Түрын дүхэригэй тэг дунда малтаһан зууха дээрэ хоёр ехэ тогоо табижа, жомбогор үндэр малгайтай гоё бэреэд сай шананад. Энэ зуухын хажууда зоогоотой ута модоной оройдохоноогдоһон хүндэлэн хэрээ модоной нэгэ үзүүртэ хониной түүхэй гуя мяхан үлгөөтэй, нүгөө үзүүртэ үйһэн түйсэтэй архи үлгөөтэй байха юм. Энэ хадаа түрэ хуримай туг болгожо, манайда нуурай шэнээн архи, болдогой шэнээн мяхан гэһэн удхатай юм байгаа. Энээниие “хүл мяхан, хүхүүр архи” гэжэ нэрлэдэг” (Намсараев, 5-дахи ном, 105).

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>