Хубсаһан

Хубсаһа шэнжэлээд үзэбэл, улаан үнгэ олон зүйлдэ нэбтэрэн оронхой байдаг. Малгайн оройн улаан залаа наранай элшэнүүд гэһэн тэмдэгтэй. Улаан нара элинсэг хулинсагууднай һүр һүлдэтэёо сасуулжа, һүр һүлдэмни хододоо наран шэнги орой дээрэмни хиидхэжэ ябаг лэ даа гэжэ этигэдэг. «Улаан залаань монгол угсаатан гурбан цагт галынь заль мэтэ мандан бадрахын бэлгэдэл» (Дулам, 2000, 57). Малгайн оройнь шүрэ наран гэһэн удхатай. Бүһэтэй хүнэй дэгэлэй гурбан үнгэтэ энгэрэй улаан үнгэ халдаһан муу юумые газарта шэнгээн хаяжа, арюухан ябаха үреэлтэй. Улаан шара нара, хүхэ манхан тэнгэри дууряажа бүһэ хэгдэнхэй. Байгаалиин үнгэ зүһэ хаража, хүн түрэлтэн хубсаһанайнгаа үнгэ тааруулжа һураа. Байгаалиин үнгэтэй адли хубсаһа үмдэхэ, зүүдхэл зүүхэ эрмэлзэл тухай агууехэ немец поэт Гёте үни сагта тэмдэглэһэн байна. Буряад уран зохёолшо Д. Батожабайн мүрнүүд баһа иимэ удхатай. «Оо, Саяан, Саяан! – гээд хада тээшээ хараад байһан Шаралдайн нюдэн өөрынгөө тэрлиг дээрэ тогтошобо. Хитад торгон дэгэлынь Саяанай манатан байгаа хизаарта адлишаг үнгэтэй байжа байба» (Батожабай, 1965, 50). Басаган болон һамган дэгэлэй заханууд улаан үнгөөр хүбөөлөөтэй. Энэ улаан үнгэ Бальжан хатанай манжануудта диилдэжэ, наһантаяа хахасаһанайнь тэмдэг гэдэг. Улаан шүрэ буряад эхэнэрэй шэмэг зүүдхэлэй гол шулуун болоно. Хара үһэтэй, хүрибтэр шарайтай буряад эхэнэртэ улаан шүрэ ехэ таараха гэнэбди. Шүрэ – атаа жүтөөнһөө, хорон һанаа сэдьхэлһээ, тэнгэриин залинһаа хамгаалдаг, эльгэ зүрхэндэ хүсэ шадал үгэдэг эди шэдитэй.

Буряад малгайн орой хүхэ үнгэтэй. Энэ хадаа тэнгэри эгүүридэ мүнхэ гэһэн удхатай.

Хубсаhанай талаhаа гурба тоо шэнжэлжэ үзэхэдэ hонин  байна. Эрэ хүнэй дэгэл гурбан үнгэтэй энгэртэй. Гурбан үнгэ хадаа зүрхэнэй гурбан хорые hуга доогуураа хойшон хаянаб гэhэн удхатай. Буряад дэгэл гурбан тобшотой. Дээдэ тобшо жаргал, буян, хэшэгэй тэмдэг. Дунда үнэр баянай тэмдэг. Доодохи тобшо адууhа малаар баянай тэмдэг. «Далга абажа, түрэ найр дээрэ аха заха үбгэд, хүгшэд үреэл амалжа байхада, дээдэ тобшоёо тайлаад, үреэл тогтохо болтогой гэжэ hуудаг. Урдандаа нүүдэл hуудалтай буряад арад дундахи тобшоёо тайлажа, үбэрoo ехэдхэжэ, нарай үхибүүдээ үбэртэлөөд, хаанашье агта морёороо гүйлгэжэ ябашаха ушар гарадаг hэн. Хээрын бэлшээридэ хүйтэн хагсуу жабар малайнгаа түрэжэрхихэдэ, доодо тобшоёо тайлажа хормойлоод, мориндо мордоод, хашалгүй харидаг hэн» (Базарова Ц. Б. Лексика национальной одежды).

 

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>