Гэрэй зүг шэглэлэй бэлгэ тэмдэг




Гэрэй зүг шэглэлэй бэлгэ тэмдэг. Жэлэй дүрбэн сагта эшэгы гэрээрээ нүүжэ, табан хушуун малайнгаа хэшэгээр амидардаг буряадууд талын нүүдэлшэд гэжэ алдаршанхай. Эшэгы гэр  3 талаhаа шэнжэлжэ үзэе: баруун –зүүн; хойто –урда; дээрэ –тэгэндэ –доро.

Дээрэ –тэгэндэ –доро. Эрдэмтэд Axis mundi (Ось мира) гэhэн ойлгосо оруулhан юм. Буряад зондо Сүмбэр уула орон дэлхэйн хүйhэн гэжэ тоологдодог. Гэр соо “Ось мира” гэhэн үүргэ гал гуламта, тооно, багана дүүргэнэ. Гал гуламта дээдэ болон доодо дэлхэйтэй холбоотой байхаhаа гадна, гэр соохи дүрбэн зүг, найман хизаартай холбоотой. “Древо мира отделяет мир космический от хаотического, вводя меру, организацию и делая его доступным для выражения в знаковых системах текстов: содержит в себе набор мифоэпотических числовых констант, упорядочивающих космический мир: 3 (вертикаль, боги, герои сказки) как образ некоего абсолютного совершенства: рождение, развитие, завершение;  4 (горизонталь, тетрада богов, стороны света, времена года) как образ идеи статистической целостности; 7 – сумма двух предыдущих констант, сумма статики и динамики” (Топоров, 404). Эдэ принципүүд дээрэ үндэhэлэн буряад гэр баригдана. “Гэр дээдэ болон доодо дэлхэйтэй холбоотой юм” гэжэ Содномпилова тэмдэглэнэ. Дээдэ дэлхэйтэй тооно, гэрэй орой холбоно. Һэеы гэрэй тооно тухай иимэ таабари бии юм: «Обоо ноён, орой соорхой»  Ћэеы гэрэй тоонын нүхөөр ороhон наранай элшээр саг мэдэдэг байhан байна. Гэр соо хүнэй байhан газар манай дэлхэйе тэмдэглэнэ. Доодо дэлхэйтэй палааха холбоотой. Доро байhан зүйлнүүд муу шэнжэтэй юм. Малгай бүhэёо доро табихаяа хүн ехэ сээрлэдэг. Дээшээ хараhан зүйлнүүдтэй дороhоо дээшээ баригдадаг модон гэрэй хана холбоотой. Харин hэеы гэрэй хана хажуу тээшээ татагдадаг, тиимэ hэн тула манай байhан оршон тойронтой холбоотой. Һэеы гэрэй хананууд амитадай нэрээр нэрлэгдэhэн хадаа, үлзытэй hайн гэжэ тоологдодог. Ехэ хана – морин (үхэр), үгышье hаа зайдан, дунда хана – тулга хана, бага – хурьган хана гэжэ нэршэнхэй юм. Гэрэй хажуу талые хушаhан туурга манай дэлхэйтэй холбоотой. Дээдэ талын дээбэри тэнгэри тэмдэглэнэ. Харин хаяабша доодо дэлхэйтэй холбоотой, хара үнгэтэй заримандаа байдаг. Доодо дэлхэйдэ оршодог хара газар, хара уhа элирхэйлнэ. Булган Жабхайн сагаан торгон пулаадаа гаргажа хаяхадань, «дэмбэ дээбэритэй, торгон туургатай, хамба хаяабшатай, гайхалтай hайхан гэр боложо бууба» (Улигеры хори–бурят, 42). Гэрэй дээбэри, хаяабша, туурга торгоор бэшэ, харин hэеыгээр хэгдэнхэй. Һэеые нангин гэжэ тоолодог, тэнгэриhээ бууhан гээшэ, юундэб гэхэдэ халуун хушуута мал — морин, хонин дээдэ дэлхэйтэй холбоотой гэжэ элинсэгүүднай үнэншэдэг байhан. Тэмээн, үхэр, ямаан доодо дэлхэйтэй холбоотой. Урда сагта тэмээгээр болон үхэр хүллөөд, хү хүдөөлдэг байhан юм. Хэрбэеэ морин хүниие hүүлшын замда гаргабалынь, тэрэ мориёо ламада үгэдэг байгаа. Хүйтэн хушуутай амитад ламада үгтэдэггүй, харин арюудхаhанай hүүлээр гэртээ үлөөгдэдэг байhан.

Хажуу талаhаа hэеы гэр шэнжэлбэл, 5 хубида хубаагдана: гуламта, хоймор, үүдэн, баруун тала, зүүн тала.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>