Утын хэмжүүр

Утын хэмжүүр.  Газарай утые урданай Яруунын буряадууд  үртөөнөөр хэмжэдэг байһан. Юундэб гэхэдэ, Ярууна нютагай газар дайда дээгүүр хуушанай Москвагай тракт гарадаг байһан. Хэндын үртөөн, Үдын-Эхинэй үртөөн, Ара-Догнын үртөөн г.м. үртөөнүүдэй хоорондо 30 модо зай байһан. Нэгэ үртөөн ябаабди гэхэдээ, 30 модо ябаабди гэһэн удхатай болоно. Нэгэ үдэрэй морёор ябаха газар хоёр үртөөнэй хэмжүүртэй. Хоногой газар 3 үртөөн болоно.

Үбгэд хүгшэдэй хэлэһээр, хара сагаанай газар, дуунай газар гэхэ мэтээр газараа хэмжэдэг байгаа. “Хара сагаанай газар, гэхэдээ, үүрээр хүнэй хараса хэды шэнээн холо харанаб, тэды шэнээн газар болоно. Хоёр модо газарай зай гэхэдэ болохо. Дуунай газар гэхэдээ, һүхирхэдөө, хэды шэнээн дуулданаб, тэды шэнээн газар гэдэг” (Ж. Цыбиков). Хараанай газар гэһэн ойлгосо бии юм байна. Зургаан хараанай газар тухай  Ц. Жамсарано “Дигермиджит хаан” гэһэн онтохон соогоо бэшэнэ: “чтоб бросили одну половину от другой на 6 взглядов” – гэжэ хара һанаатай Даргай Хара һамган, алуулха болоходоо, гуйна. Зургаан хараанай газар – 30 сажин болоно. “Сажин – хуушан ородой урданай хэмжүүр, 2,13 м. тэнсэнэ” (Орос-монгол толь, 625). Тиихэдээ нэгэ хараанай газар 10 метрһээ үлүүхэн байна.

“Сагаан ехэ һанаатай

Саргал-ноён хаан

Гурбан хараанай газарһаа

Бэриеэ угтан золгобо” (Абай Гэсэр, 141).

Бага хэмжүүрнүүд: һөөм, мухар һөөм, төө, тохой, алда, алхам г.м. Һөөм – барбаадайһаа долёобор хурган хүрэтэр зай. “Һөөм болод холтоһотой, алтан асатай, мүнгэн мүшэртэй, зандан уляаһан” (Монголой буряадай үльгэрнүүд, 50).

Хоёр хотон айлай хоорондохи зай, урдандаа сахалта гэгдэдэг байгаа. Бараан газар гэжэ 1 саг морёор ябахадаа хэлэдэг.

Социальна сетьнүүд соо хубаалдаха

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>